Manyetik alan çizgileri

Deney için gereken malzemeler:

• Birkaç tane mıknatıs
• Demir tozu (demir talaşı da kullanılabilir)

Deneyin yapılışı:

Bu deneyde de neodym mıknatıslar kullandım ve bu mıknatısları güvenli bir şekilde sabitlemek için LEGO taşlarından yararlandım. LEGO zeminin üzerine de düz bir yüzey elde etmek için bir ayna ve aynanın üzerine de beyaz bir kağıt koydum. Bunlar yerine başka aletler de kullanılabilir. Daha sonra demir tozlarını hafifçe kağıdın üzerine serpiştirmeye başladım. Demir tozları kağıdın üzerinde mıknatısların konumuna göre oluşan manyetik alan boyunca dizilmeye başladılar. Demir tozları bu sırada sadece kağıt üzerinde değil ayrıca yukarıya doğru da diziliyor. Bu da manyetik alanın üç boyutlu olduğunu gösteriyor. 

Aşağıda deneyin videosunu izleyebilirsiniz.

Basit bir roket

Deney için gereken malzemeler:

• Sirke
• Kabartma tozu
• Fotoğraf filmi saklama kabı

Deneyin yapılışı: Film saklama kabına üç kaşık sirke ve bir kaşık kabartma tozu konulur. Kabın kapağı iyice kapatılır ve kısa süre çalkalanır. Sonra güvenli bir mesafeden roketin havalanışı gözlenir. 

Film kabı neden havalanıyor? Sirke ve kabartma tozu kimyasal tepkimeye girdiğinde açığa karbondioksit gazı ($\mathrm{CO_{2}}$) çıkıyor. Bu gaz kabın içindeki basıncın artmasına yol açıyor ve kapağı itiyor. Kutu kapak altta olacak şekilde yere konulduğundan bu ani basınç kutuyu havaya fırlatıyor.

Aşağıda Ümit'in deneyi nasıl yaptığını görebilirsiniz. Kap, rokete daha çok benzesin diye kartondan külah yapılıp kutuya yapıştırılabilir de. 

Roket deneyi

Gauß tüfeği

Mıknatıslarla yapılabilecek başka bir deney daha.

Burada bir hat üzerine güçlü mıknatıslar birbirlerinden yeteri kadar uzakta duracak şekilde dizdim. Mıknatısların önüne birkaç tane metal (ama mıknatıs tarafından çekilen) top koydum. Mıknatısın arkasına ise metal top koymadım. 

Ümit elindeki metal topu hafifçe ilk mıknatısa doğru yuvarladığında bu top mıknatısın çekim kuvveti sayesinde hızlanıyor ve kinetik enerji kazanıyor. Mıknatısla çarpıştığı anda enerjisinin bir kısmını mıknatısın önündeki topu çekim kuvvetinden kurtarmak için harcıyor. Bu top mıknatıstan biraz daha uzakta olduğundan bütün enerji kullanılmıyor ve artan kısım bu topun harekete başlangıçtaki kinetik enerjisini oluşturuyor. Bu şekilde her kademede harekete geçen top bir öncekinden daha da hızlı oluyor. 

Aşağıda deney videosunu görebilirsiniz. Deney sırasında bana yardımcı olan Ümit'in anlattığı şeylerin deneyle ilgisi yoktur.

Deney videosu

Rastgele salınımlı manyetik sarkaç

Elimdeki mıknatıslarla uzun zamandır bir deney yapmak istiyordum. ROMP adlı oyuncağı görünce bunu yapabileceğimi düşündüm. Önce zayıf mıknatıslarımı kullanarak basit bir düzenek oluşturdum. Masanın üzerine hepsini aynı kutupları yukarı gelecek şekilde bant ile yapıştırdım. Sonra da bir başka mıknatısı aynı kutup aşağı gelecek şekilde bir ipe bağladım. Böylece masadaki mıknatıslar sarkacı sürekli iteceklerdi. Sanırım deney için bu özellik şart değil ama bunun sarkacı daha uzun süre hareketli tutacağını düşündüm.

Sonra aynı deneyi çok daha güçlü mıknatıslarla yapmaya karar verdim. Bunlar sarkacı çok daha şiddetli iteceğinden salınım daha uzun sürer diye bekledim. Bu kadar güçlü mıknatısları bantla masaya tutturamayacağımdan başka bir çözüm aradım ve aradığımı LEGO kutusunda buldum. Takılı parçaları sökmeye çalışırken fark ettim ki bu iş hiç kolay değilmiş. O zaman mıknatıslara da dayanabilirler diye ümit ettim ve umduğum gibi oldu. 

Bu deneyi güçlü mıknatıslarla yapmayı düşünenlere küçük bir uyarım var. Bu mıknatıslar birbirlerini çok güçlü çektikleri için sürekli parmakların ya da başka organların ezilme riski var. Aşağıda deneyin videosunu görebilirsiniz.

Deney videosu